Hamer, tang en klederdracht: twee Amsterdamse zaken op een klein stukje papier

Stel je voor: Amsterdam, ergens tussen 1900 en 1940. Een winkelier aan de Elandsgracht plakt een envelop dicht. Niet met een likje speeksel op de flap, maar met een kleine, ronde sticker — een sluitzegel. Op die sticker staan gekruiste gereedschappen: een hamer en een moersleutel, of een hamer en een tang. Want de afzender is P. van Oosten, ijzerwarenhandel, firma Beerman, gevestigd op nummer 144. Drie verschillende versies van dit zegeltje zijn bewaard gebleven: één in blauw, één in groen, één in rood met witte tekst. Dezelfde winkel, hetzelfde adres, dezelfde gereedschappen — maar telkens in een ander kleurtje. Misschien een nieuwe drukker, misschien een nieuw seizoen. We weten het niet zeker, maar de zegels vertellen dat dit een bedrijf was dat zijn post serieus nam. Zelfs het telefoonnummer stond erop, want in die tijd was een eigen telefoonaansluiting nog iets om trots op te zijn.

Een paar straten verder, aan de Cornelis Schuytstraat 23, werkte een heel ander soort winkel. Manufacturen Magazijn Gez. Braak verkocht stoffen en textiel, en ook zij plakten hun enveloppen dicht met zegeltjes — maar wat voor zegeltjes. Terwijl Van Oosten koos voor strakke, ronde werktuigen, liet Braak een hele wereld zien. Hun sluitzegels toonden portretten van mensen in klederdracht uit verre landen: een Japanse vrouw in traditioneel gewaad, figuren uit Afrika, beelden uit de zogeheten Serie Bauerntrachten en Serie Afrika. Het waren kleine kunstwerkjes, 53 bij 67 millimeter groot, die bij klanten nieuwsgierigheid moesten wekken — en dat vast ook deden. Verzamelen was populair, en een winkel die mooie plaatjes op zijn post plakte, bleef beter in de herinnering.

Naast die illustere seriezegels had Braak ook een eenvoudiger model: een smal rechthoekig zegeltje in roze en beige, met simpele zwarte tekst. Manufacturen Magazijn Gez. BRAAK, Cornelis Schuytstraat 23. Geen plaatje, geen kleur, puur zakelijk. Misschien voor de alledaagse factuur, terwijl de mooie series werden bewaard voor bijzondere zendingen. Zo kon één winkel meerdere gezichten tonen, afhankelijk van de ontvanger.

Wat deze zegels van de Elandsgracht en de Cornelis Schuytstraat gemeen hebben, is dat ze ooit werden weggegooid — of bijna. Geplakt op een envelop, opengescheurd, in de prullenbak gegooid. Maar een kleine groep mensen zag de waarde ervan en bewaarde ze zorgvuldig. Nu liggen ze in de collectie van Pieter Doensen, tussen honderdduizenden andere stukjes Amsterdams en Nederlands verleden. Twee winkels, zes zegeltjes, en een heel stuk stedelijk leven dat anders verloren zou zijn gegaan.

Bent u benieuwd welke andere bedrijven en verhalen er nog schuilgaan in deze bijzondere collectie? Neem dan gerust een kijkje rond op deze website.