Zoet en solide: een greep uit het Utrechtse zakenleven

Een envelop dichtplakken was vroeger een kleine kunst op zich. Bedrijven drukten hun naam, adres en soms zelfs een telefoonnummer op kleurige ronde of ovale stickertjes — sluitzegels — en plakten die trots op hun post. Zo werd elke brief meteen een visitekaartje. In de collectie van Pieter Doensen duiken een handvol van zulke zegels op uit Utrecht, en samen vertellen ze een levendig verhaal over het dagelijkse handels­leven in de stad, ergens tussen 1890 en 1940.

Laten we beginnen bij iets heel anders dan gebak: een ronde, zwart-op-rood gedrukte zegel met een gescallopte rand van J.H. Rikkers, gevestigd aan de Baanstraat 52. Rikkers verkocht gifvrij emaillewerk — huishoudwaren dus, zoals pannen en schalen. Dat het woord 'gifvrij' nadrukkelijk op de zegel staat, vertelt ons iets over de tijd: klanten waren terecht bezorgd over schadelijke stoffen in hun kookgerei, en Rikkers speelde daar slim op in. Rood papier, stevige zwarte letters, een opvallend randje — je kon deze zegel onmogelijk over het hoofd zien.

Maar de échte hoofdrol in dit Utrechtse verhaal is weggelegd voor Schat's Bakkerij aan de Abstederdijk 219. Van dit bedrijf zijn maar liefst vier verschillende sluitzegels in de collectie bewaard gebleven, en dat zegt al genoeg over hun ambitie. De vroegste zegel — goudkleurig met een klassiek gekartelde rand — vermeldt de afdeling Banket. Een latere, opvallend langwerpige zegel in goud- en bruintinten heeft de vorm van een chocoladereep of zeepblok en draagt de naam Schat's Zonnebruin, met het adres Abstederdijk 219 en telefoonnummer 10881. Dat telefoonnummer — slechts vijf cijfers — herinnert ons eraan hoe klein het telefoonnetwerk destijds nog was. Bellen was bijzonder, en wie een nummer had, vermeldde dat met trots. Een derde zegel, sierlijk in roze en rood op donkergroen, noemt zelfs twee adressen: naast de Abstederdijk ook de Springweg 64. Het bedrijf groeide dus. Tot slot is er een ovale zegel in blauw en crème, versierd met barokke ornamenten, waarop Schat zich presenteert als Luxe Banketbakkerij — met datzelfde telefoonnummer 10881, als een vertrouwd ankerpunt.

Niet ver van Schat's vestigingen was ook Banketbakkerij E. v.d. Ven actief, aan de Amsterdamstraatweg 175. Hun gouden zegel met decoratieve barokke rand en telefoonnummer 24.56 ademt dezelfde sfeer van ambachtelijke trots. Twee banketbakkers, elk met hun eigen gouden zegel, ieder op hun eigen hoek van de stad.

Wie deze kleine papiertjes bij elkaar legt, ziet opeens een stukje Utrecht herleven: de bakker die uitbreidt, de handelaar die zijn koopwaar aanprijst, de klant die een brief ontvangt en even stilstaat bij het kleurige zegeltje op de envelop. Nieuwsgierig geworden naar wat er verder in de collectie zit? Blader gerust verder — er valt nog veel meer te ontdekken.