Amsterdam op een zegel: van vorstelijke inhuldiging tot kinderbad

Een envelop was vroeger meer dan een omslag van papier. Bedrijven plakten hem dicht met een sluitzegel — een klein kunstwerkje dat vertelde wie je was en wat je deed. In de collectie van Pieter Doensen zitten tientallen van zulke zegels uit Amsterdam, en samen vertellen ze een verhaal over een stad die aan het begin van de twintigste eeuw volop in beweging was.

Het meest indrukwekkende stel zegels uit Amsterdam komt van de Internationale Relief-Etikettenfabrieken van J.D. Posthumus. Deze fabriek maakte in 1913 twee herdenkingszegels ter gelegenheid van het honderdjarig bestaan van het Koninkrijk der Nederlanden. Op beide zegels staat een historisch tafereel afgebeeld: de aanvaarding van het Hoog Bewind in naam van de Prins van Oranje, op 21 november 1813, ten huize van Graaf Gijsbert Carel van Hogendorp. De zegels zijn groot — de grootste meet maar liefst 180 bij 189 millimeter — en tonen een schilderij van dit historische moment in reliëftechniek. Dat een etikettenfabriek haar eigen product gebruikte om vaderlandse trots uit te dragen, zegt veel over de tijd: het jubileum van het koninkrijk werd breed gevierd, ook op de werkvloer.

Bescheidener van formaat, maar niet minder interessant, is de kleine ronde zegel van P. Daub, generaalvertegenwoordiger van Marmorita-vloeren. Met kantoren in zowel Amsterdam als Utrecht bood hij houtgraniet, terrazzo en — opmerkelijk genoeg — brandvrije bekleding op houten schotten. De zegel is slechts 44 bij 45 millimeter, maar de boodschap is duidelijk: moderne bouwmaterialen voor een moderne stad.

Op de Amsteldamschen Straatweg 73 dreef B.J. Missler zijn leder- en fourniturenhandel met schoenmakerij. Zijn zegel toont een forse stierenkop, omringd door de bedrijfsnaam — een beeld dat geen verdere toelichting nodig heeft. Leer, kracht, ambacht.

Dan is er de P.C. Hooftstraat, nog altijd een bekende Amsterdamse straat, waar op nummer 60 fotowinkel De Amateur gevestigd was. De zegel toont een fotograaf achter zijn statief en camera — het silhouet van een beroep dat zich toen volop aan het ontwikkelen was. En op de Nassaukade 155 had fotograaf B. Knopper zijn atelier. Zijn goudkleurige sluitzegel toont een klein naakt kind bij een badkuip — een onschuldige, vrolijke beeldkeuze die destijds populair was in de portretfotografie.

Zes zegels, zes verhalen uit één stad — en er zijn er nog duizenden meer te ontdekken in de collectie.